Khandesh Navratri : नवरात्र म्हटलं की देवीची आराधना, उपवास, गरबा-दांडिया आणि उत्साहाने भरलेले नऊ दिवस डोळ्यासमोर येतात. मात्र खान्देशातील नवरात्रीचा उत्सव धार्मिक परंपरेसोबतच स्थानिक लोकसंस्कृती आणि सामुदायिक सहभागासाठीही ओळखला जातो. जळगाव, धुळे आणि नंदुरबार जिल्ह्यांमध्ये गावागावांत देवीची स्थापना, आरती, जागरण, भजन आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.

देवीची स्थापना आणि घटस्थापनेने सुरुवात

नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी घराघरांत तसेच सार्वजनिक मंडळांमध्ये घटस्थापना केली जाते. कलशाची स्थापना करून देवीची पूजा सुरू होते. नऊ दिवस देवीच्या विविध रूपांची आराधना केली जाते. घटस्थापना ही नवरात्रीच्या सुरुवातीची महत्त्वाची धार्मिक परंपरा मानली जाते.

खान्देशातील देवी मंदिरांमध्ये विशेष गर्दी

नवरात्रीच्या काळात खान्देशातील विविध देवी मंदिरांमध्ये भाविकांची गर्दी वाढते. जळगाव परिसरातील मनुदेवी मंदिरालाही नवरात्रीत विशेष महत्त्व आहे. सातपुडा परिसरातील या देवीच्या दर्शनासाठी नऊ दिवस भाविक येत असल्याचे उल्लेख आढळतात.

नंदुरबारमध्येही खोडाई माता, वाघेश्वरी देवी यांसारख्या मंदिरांमध्ये नवरात्रोत्सवाच्या निमित्ताने धार्मिक कार्यक्रम आणि मिरवणुका आयोजित केल्या जातात. काही ठिकाणी ढोल-ताशांच्या गजरात ध्वज मिरवणूक काढून मंदिरात ध्वजारोहण केले जाते.

हेही वाचा : शाळा सुटताच बससाठी गर्दी; एका चुकीच्या क्षणाने 16 वर्षीय विद्यार्थिनीचा जीव घेतला

गरबा-दांडियाने रात्री रंगतात ( Khandesh Navratri )

शहरांमध्ये आणि गावांमध्ये रात्री गरबा आणि दांडियाचे कार्यक्रम रंगतात. पारंपरिक वेशभूषेत तरुणाई आणि महिला मोठ्या उत्साहाने सहभागी होतात. काही ठिकाणी सार्वजनिक मंडळांकडून सांस्कृतिक कार्यक्रम, भजन आणि देवीच्या जागरणाचे आयोजन केले जाते.

भोंडल्यालाही खान्देशात स्थान

नवरात्रीच्या काळातील महाराष्ट्राच्या लोकपरंपरांमध्ये भोंडल्याला विशेष स्थान आहे. महिला आणि मुली एकत्र येऊन पारंपरिक गाणी म्हणत गोलाकार नृत्य करतात. महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या माहितीनुसार भोंडला हा ग्रामीण जीवन, शेती आणि समृद्धीशी जोडलेला लोकउत्सव असून खान्देशातही त्याच्या स्थानिक पद्धती आढळतात.

अहिराणी संस्कृतीचीही झलक

खान्देशाची ओळख असलेल्या अहिराणी लोकसंस्कृतीचा प्रभाव या परिसरातील अनेक सण-उत्सवांमध्ये दिसतो. त्यामुळे नवरात्रीच्या धार्मिक वातावरणासोबत स्थानिक बोली, लोकगीते, पारंपरिक वेशभूषा आणि सामुदायिक सहभागामुळे उत्सवाला वेगळा रंग मिळतो.

नऊ दिवस भक्ती आणि उत्साहाचा संगम ( Khandesh Navratri Celebration )

नवरात्रीचे नऊ दिवस देवीची आराधना, उपवास, आरती, भजन, जागरण, गरबा-दांडिया आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांनी वातावरण भक्तिमय होते. यंदा शारदीय नवरात्री 11 ऑक्टोबर 2026 पासून सुरू होऊन 19 ऑक्टोबरपर्यंत चालणार असून 20 ऑक्टोबरला विजयादशमी आहे.

खान्देशात नवरात्री म्हणजे केवळ देवीची पूजा नाही, तर श्रद्धा, लोकपरंपरा, संगीत आणि समाजाला एकत्र आणणारा उत्सव आहे.